Ptaki

Zima za pasem. Jak dokarmiać ptaki w ogrodzie i zrobić własne kule tłuszczowe?

Aldona Wiśniewska · 10 min czytania

Bogatka i modraszki przy drewnianym karmniku zawieszonym na klonie w zaśnieżonym ogrodzie

Listopad to najlepszy moment, żeby przygotować ogród na zimowych gości. Gdy przychodzą mrozy i śnieg przykrywa ziemię, ptakom coraz trudniej znaleźć pożywienie. Dobrze prowadzony karmnik i kilka domowych kul tłuszczowych mogą zmienić Twój ogród w ulubione miejsce sikor, sójek i kosów – a Tobie dać wiele radości z obserwacji.

Spis treści(11)

Kiedy zacząć i kiedy skończyć dokarmianie

Ptaki dokarmiamy wtedy, gdy naprawdę tego potrzebują: w czasie mrozów, przy długo zalegającym śniegu lub oblodzeniu. W łagodne, bezśnieżne dni wiele gatunków samo znajduje pokarm w ogrodzie – w nasionach bylin, owocach krzewów i pod opadłymi liśćmi.

Najważniejsza zasada brzmi: jeśli zaczniesz dokarmiać, rób to regularnie. Ptaki szybko przyzwyczajają się do stałego źródła pokarmu i w mroźny dzień pusty karmnik oznacza dla nich stracone siły. Dokarmianie stopniowo kończymy wraz z nadejściem wiosny, gdy w przyrodzie znów pojawia się naturalny pokarm.

Domowe kule tłuszczowe krok po kroku

Kule tłuszczowe to bardzo kaloryczny pokarm, szczególnie chętnie wybierany przez sikory. Zrobisz je w kuchni w pół godziny. Kluczowe jest jedno: tłuszcz musi być niesolony i bez przypraw – najlepiej łój wołowy albo czysty smalec bez dodatków.

  • 1 część niesolonego tłuszczu (łój lub smalec bez soli i przypraw),
  • ok. 2 części suchej mieszanki: drobno posiekane niesolone, nieprażone orzechy, łuskany słonecznik, siemię lniane,
  • opcjonalnie: płatki owsiane lub proso,
  • sznurek z naturalnego włókna do zawieszenia.
  1. 1Rozpuść tłuszcz powoli na małym ogniu – nie doprowadzaj do dymienia.
  2. 2Zdejmij garnek z ognia i odczekaj kilka minut, aż tłuszcz lekko przestygnie.
  3. 3Wsyp suchą mieszankę i dokładnie wymieszaj. Masa powinna być gęsta, a ziarna równomiernie oblepione tłuszczem.
  4. 4Przełóż masę do foremek lub kubeczków, wciskając w środek pętelkę ze sznurka.
  5. 5Wstaw do lodówki lub na zimny balkon na kilka godzin, aż całkowicie stężeje.
Domowe kule tłuszczowe w papierowych foremkach, obok miski z orzechami, łuskanym słonecznikiem i siemieniem lnianym oraz kostka tłuszczu
Składniki: niesolony tłuszcz, posiekane orzechy, łuskany słonecznik i siemię lniane.

Kubeczki i pojemniki – jak przygotować i zawiesić mieszanki

Do formowania świetnie nadają się małe kubeczki po jogurtach, papierowe foremki do muffinek, silikonowe formy albo połówki skorupek kokosa. Kubeczek możesz też zostawić jako gotowy pojemnik: zrób w dnie otwór, przewlecz sznurek z supełkiem i wypełnij masą – ptaki będą wydziobywać pokarm od spodu, a kubeczek ochroni go przed deszczem.

Zawieszaj kule na gałęziach w miejscu widocznym dla ptaków, ale z dala od miejsc, w których mogą się zaczaić koty. Kule najlepiej podawać przy chłodnej pogodzie – w cieple tłuszcz mięknie i szybciej się psuje.

Modraszka uczepiona domowej kuli tłuszczowej zawieszonej na sznurku na gałęzi, obok karmnik z łuskanym słonecznikiem
Modraszka przy domowej kuli tłuszczowej. Obok podajnik z łuskanym słonecznikiem.

Inspiracja: szklane kubeczki z grzędą dla sikorek

Piękny i praktyczny pomysł do zrobienia samemu: małe szklane słoiczki lub kubeczki zawieszone poziomo na gałęzi, wypełnione mieszanką łuskanego słonecznika i posiekanych orzechów. Pod otworem każdego kubeczka mocujemy krótki drewniany patyczek – grzędę, na której sikorka wygodnie przysiądzie podczas jedzenia.

Szkło łatwo umyć gorącą wodą, a przez przezroczyste ścianki od razu widać, kiedy trzeba dosypać pokarmu. Taka girlanda karmidełek wygląda zimą jak ogrodowa dekoracja.

  1. 1Wybierz małe słoiczki z grubego szkła, z gładkim, niewyszczerbionym brzegiem. Pęknięte lub ukruszone szkło od razu odłóż.
  2. 2Owiń szyjkę słoiczka kilka razy mocnym sznurkiem jutowym i zawiąż ciasno, tak by słoik leżał poziomo i się nie wysuwał.
  3. 3Pod otworem przywiąż sznurkiem lub przyklej klejem na gorąco gładki, oszlifowany patyczek, wystający kilka centymetrów przed słoik.
  4. 4Wsyp mieszankę do ok. połowy wysokości, by ziarno nie wysypywało się na ziemię.
  5. 5Zawieś kubeczki na stabilnej gałęzi, na wysokości ok. 1,5–2 m, z pętlą przełożoną wokół gałęzi, tak by nie kołysały się przy wietrze.
Sikory bogatki i modraszka siedzące na drewnianych patyczkach przy szklanych słoiczkach z nasionami i orzechami, zawieszonych na sznurkach na oszronionej gałęzi
Szklane karmidełka z drewnianymi grzędami – sikorki jedzą, siedząc wygodnie na patyczkach.

Karmnik na drzewie – jak go urządzić

Karmnik możesz zawiesić na mocnej gałęzi drzewa, np. klonu, lub postawić na słupku. Najlepiej, by miał daszek chroniący pokarm przed śniegiem i deszczem oraz niski rant, dzięki któremu ziarno nie zsypuje się na ziemię.

  • wysokość ok. 1,5–2 m – poza zasięgiem kota z ziemi,
  • kilka metrów od krzewów, z których mógłby zaatakować drapieżnik, ale blisko drzew, w których ptaki mogą się schronić,
  • z dala od dużych przeszkleń, w które ptaki mogłyby uderzyć,
  • miejsce, które dobrze widzisz z okna – obserwacja to połowa przyjemności.

Jakie ziarna i nasiona wsypywać do karmnika

Najbardziej uniwersalny jest słonecznik – czarny w łupinie lub łuskany. Łuskany nie zostawia pod karmnikiem łupin i jest chętnie wybierany przez sikory oraz dzwońce. Do mieszanki można dodać proso, płatki owsiane, siemię lniane i rozdrobnione niesolone orzechy.

Lepiej sypać mniej, a częściej. Ziarno, które zamoknie i zbryli się w karmniku, trzeba usunąć.

Jakie ptaki zaprosimy do ogrodu

Sikory – bogatki i modraszki – to najczęstsi goście karmników. Uwielbiają nasiona słonecznika i kule tłuszczowe, potrafią zwisać z nich głową w dół.

Sójki przylatują po orzechy – laskowe, włoskie, a także żołędzie. Chętnie zabierają je i ukrywają na później. Część zapomnianych zapasów kiełkuje – sójki pomagają w ten sposób sadzić drzewa.

Kosy, kwiczoły, a czasem jemiołuszki to ptaki, które zimą chętnie jedzą owoce. Kosy żerują zwykle na ziemi, dlatego owoce dla nich warto wyłożyć bezpośrednio na trawę lub niską tackę.

Sójka z orzechem laskowym w dziobie na zaśnieżonej gałęzi
Sójka z orzechem laskowym – ten ptak chętnie robi zimowe zapasy.

Jakie owoce można podawać ptakom

Owoce to ważne uzupełnienie zimowego menu. Podawaj je świeże, bez pleśni, pokrojone na połówki lub ćwiartki.

  • jabłka i gruszki – także lekko obite, ale nie spleśniałe,
  • rodzynki namoczone wcześniej w wodzie,
  • owoce jarzębiny, aronii, głogu czy dzikiej róży, zebrane jesienią i przechowywane w chłodzie,
  • suszone owoce bez cukru i siarkowania.
Kos jedzący połówkę jabłka na oszronionej trawie
Kos przy połówce jabłka. Owoce dla kosów kładź na ziemi lub niskiej tacce.

Czego absolutnie nie dawać ptakom

Dobre chęci mogą zaszkodzić. Niektóre produkty z naszej kuchni są dla ptaków niebezpieczne.

Nie podawaj ptakom:

  • chleba i pieczywa – szybko pleśnieje, pęcznieje i nie daje ptakom potrzebnych składników,
  • produktów solonych: solonych orzeszków, słoniny solonej, wędlin, chipsów,
  • jedzenia spleśniałego, zjełczałego lub zepsutego,
  • resztek z obiadu, potraw przyprawionych, słodyczy,
  • mleka i produktów mlecznych,
  • tłuszczu po smażeniu.

Czyszczenie karmnika i bezpieczeństwo ptaków

W karmniku spotyka się wiele ptaków, dlatego łatwo tam o przenoszenie chorób. Regularne sprzątanie to jeden z najważniejszych obowiązków każdego, kto dokarmia.

  1. 1Codziennie usuwaj resztki i zamoknięte, zbrylone ziarno.
  2. 2Co tydzień–dwa wyszoruj karmnik szczotką i gorącą wodą. Możesz użyć łagodnego środka, ale potem bardzo dokładnie spłucz.
  3. 3Pozostaw karmnik do całkowitego wyschnięcia przed ponownym napełnieniem.
  4. 4Sprzątaj też łupiny i odchody pod karmnikiem.
  5. 5Pracuj w rękawiczkach i umyj ręce po sprzątaniu.
Umyty drewniany karmnik schnący na stole obok szczotki i wiadra z gorącą wodą
Karmnik szorujemy gorącą wodą i szczotką, a potem dokładnie suszymy.

Podsumowanie

Ptasi ogród w pigułce

  • Dokarmiaj w mrozy i przy śniegu – a gdy zaczniesz, rób to regularnie.
  • Kule tłuszczowe rób tylko z niesolonego tłuszczu, z orzechami, słonecznikiem i siemieniem.
  • Karmnik wieszaj na wysokości ok. 1,5–2 m, z dala od kotów i dużych okien.
  • Słonecznik dla sikor, orzechy dla sójek, owoce dla kosów.
  • Nigdy: chleb, sól, pleśń, resztki z obiadu.
  • Czyść karmnik co tydzień–dwa i usuwaj mokre ziarno.

Ogród przyjazny ptakom to nie tylko karmnik. To krzewy z owocami, suche łodygi bylin pozostawione na zimę, budka lęgowa na wiosnę i odrobina „nieporządku” pod żywopłotem. Zacznij od jednej kuli tłuszczowej i jednego karmnika – a już tej zimy Twój ogród zapełni się życiem.

Podoba Ci się ten artykuł?

Udostępnij go znajomym, którzy też kochają ogrody.