Drogi pamiętniku, część trzecia. Dziś rano przechodzień w parku Szwajcarska Dolina zapytał, czy szukamy ropy. Nie szukaliśmy. Sadziliśmy cebulki. Trzy tysiące sztuk. Wiertarką. Wiem, jak to brzmi. Ogrodniczka z wiertarką wygląda jak ktoś, kto pomylił adres i zamiast montować półkę w salonie, zaczął wiercić w trawniku. Ale jesień to taki czas, kiedy w moim zawodzie łopata przegrywa z matematyką. Bo trzy tysiące dołków łopatką to nie jest praca. To jest pokuta. Więc dziś opiszę Ci dzień, w którym chowałam wiosnę pod ziemią. Dziurka po dziurce.
Ten dzień wydarzył się naprawdę — sadziliśmy trzy tysiące cebul w parku Szwajcarska Dolina w Czechowicach-Dziedzicach.
Spis treści(16)
6:45. Worek cebulek i kawa numer jeden
Cebulki przyjechały wczoraj. Trzy worki i dwa kartony. Tulipany w czterech odmianach, narcyzy, krokusy, szafirki i kilka czosnków ozdobnych, które klientka wybrała, bo „wyglądają jak fioletowe lizaki”. Trudno się nie zgodzić.
Rano przeliczam wszystko jeszcze raz. To mój mały rytuał. Cebulki wyglądają niepozornie: brązowe, łuszczące się, trochę jak zapomniane ziemniaki z dna szafki. A przecież w każdej z nich siedzi już złożony w środku kwiat. Pąk, liście, cały plan na kwiecień. Natura spakowała wiosnę do papierowej łupinki i dała mi ją do ręki w listopadzie.
Kawa numer jeden jest ciepła. Pamiętasz zasadę? Tylko pierwsza.
Sadzenie cebulek to jedyna praca w ogrodzie, której efekt zobaczę dopiero za pół roku. Trochę jak wysłanie listu do samej siebie z przyszłości.
7:30. Pakowanie, czyli ogrodniczka idzie na budowę
Do samochodu ładuję rzeczy, które dla postronnego obserwatora nie mają ze sobą nic wspólnego. Wiertarka. Dwa akumulatory. Długi spiralny świder ogrodowy. Wiadro. Miarka. Worek piasku. Rolka siatki. Konewka. I kubeł z cebulkami, który pachnie jak spiżarnia babci.
Rękawiczek nie ma. Szukałam w trzech kurtkach i w schowku. Rękawiczki, jak zwykle, wyjechały na urlop bez uprzedzenia.
- Świder ogrodowy do wiertarki. Spiralne wiertło o średnicy około 7–8 cm do tulipanów i narcyzów, a cieńsze, około 4–5 cm, do krokusów i szafirków.
- Wiertarka z dobrym akumulatorem i bocznym uchwytem. Świder w ziemi potrafi szarpnąć jak pies, który zobaczył kota.
- Miarka albo patyk z kreskami. Do sprawdzania głębokości. Na oko wychodzi za płytko. Zawsze.
- Piasek albo drobny żwirek. Na dno dołków w cięższej ziemi.
- Siatka drobnooczkowa lub koszyki do cebulek. Dla tych, które szczególnie smakują gryzoniom.
- Rękawiczki. Teoretycznie.
8:15. Zanim przyłożę wiertło: mapa tego, czego nie widać
Na miejscu najpierw nic nie wiercę. Najpierw pytam. Gdzie biegnie kabel do lampy ogrodowej? Gdzie jest rura od nawadniania? Którędy idzie drenaż? Klient drapie się po głowie i mówi, że „chyba tu, ale może tam”. Więc zamiast wiercić, idziemy razem wzdłuż rabaty i szukamy śladów: lamp, zraszaczy, studzienek.
Wiem, to mniej romantyczne niż wizja ogrodniczki sadzącej tulipany w złotym świetle jesieni. Ale świder ogrodowy nie ma pojęcia, czy wierci w glinie, czy w przewodzie elektrycznym. A ja nie mam ochoty sprawdzać tego empirycznie.
Zanim zaczniesz wiercić w ogrodzie
- Ustal, gdzie biegną kable do oświetlenia, przewody nawadniania, rury drenażowe i przyłącza. W razie wątpliwości przy tych miejscach sadź małą łopatką.
- Nie wierć tuż przy pniach drzew i krzewów. Świder przecina korzenie, a drzewo nie ma jak się poskarżyć, dopóki nie jest za późno.
- Trzymaj wiertarkę oburącz, z bocznym uchwytem, i nie używaj trybu udarowego. Gdy świder się zaklinuje, puść spust, zamiast walczyć z nim nadgarstkiem.
- Pracuj w butach z twardym noskiem i trzymaj stopy z dala od wiertła.
8:40. Pierwsza dziurka. I druga. I czterdziesta siódma
Pierwsza dziurka jest piękna. Wiertło wchodzi w ziemię jak w ciasto drożdżowe, spirala wyrzuca na boki kopczyk czarnej, pachnącej ziemi, a ja czuję się jak pionierka nowej technologii. Druga też jest piękna. Przy dziesiątej mam już rytm. Wiercę, wyciągam, przesuwam się o kilkanaście centymetrów, wiercę dalej.
Przy czterdziestej siódmej wiertło trafia na kamień. Wiertarka podskakuje, ja podskakuję, a kos, który od kwadransa chodził za mną krok w krok i wyjadał dżdżownice z kopczyków, odlatuje z oburzonym skrzekiem. Pod spodem jest kawał cegły. Ogrody mają pamięć. Ten pamięta budowę domu.
Najważniejsza zasada: dziura ma mieć głębokość około dwóch–trzech wysokości cebulki. Dla tulipanów i narcyzów to zwykle 12–15 cm, dla krokusów i szafirków około 6–8 cm. Za płytko posadzone cebulki gorzej znoszą mróz i suszę, łatwiej je też wykopać zwierzętom. Za głęboko posadzone zakwitną później albo wcale nie będą miały siły się przebić. Więc mierzę. Nie zgaduję.
Kos uznał, że wiertarka to najlepszy wynalazek ludzkości. Ja po pięćdziesiątej dziurce zaczęłam się z nim zgadzać.
9:30. Który koniec jest górą?
To pytanie słyszę co roku. I co roku odpowiadam to samo: czubkiem do góry, płaskim denkiem, z którego wyrastają korzenie, do dołu. U tulipanów i narcyzów sprawa jest prosta. U krokusów i niektórych mniejszych cebulek bywa trudniej, bo wyglądają jak spłaszczone guziki bez instrukcji obsługi.
Klientka patrzy na bulwkę krokusa z dużym niepokojem. Mówię jej to, co mówiła mi kiedyś starsza ogrodniczka: jeśli naprawdę nie wiesz, gdzie jest góra, połóż cebulkę na boku. Roślina sobie poradzi, bo pęd i tak rośnie ku światłu. Klientka odetchnęła. Wyglądała jak ktoś, komu właśnie powiedziano, że w egzaminie nie ma złych odpowiedzi.
Do każdego dołka wrzucam szczyptę piasku, kładę cebulkę, lekko ją dociskam i zasypuję ziemią z kopczyka obok. Wiertarka ma tu dodatkową zaletę: ziemia z dołka jest już spulchniona i gotowa do zasypania.
10:15. Akumulator numer jeden odchodzi na zasłużony odpoczynek
Przy tysiąc czterysta siedemdziesiątej siódmej dziurce wiertarka zaczyna mówić coraz ciszej. Potem wzdycha. Potem milknie. Akumulator numer jeden poległ. Wymieniam na numer dwa i wbijam kolejną kreskę w zeszycie. Mam tam rubrykę „akumulatory” i rubrykę „kawy”. Wynik na razie jest remisowy.
W tym czasie klientka zaczyna rozumieć, dlaczego nie robimy tego łopatką. Pokazuję jej na spróbowanie: jeden dołek łopatką, jeden wiertłem. Łopatka wygrywa precyzją przy trzech cebulkach. Wiertarka wygrywa wszystkim innym przy trzech tysiącach.
Ogrodnicza ekonomia: jedna wiertarka zastępuje cztery godziny kucania, dwa kolana i jedno „już nigdy więcej”.
11:00. Nie żołnierze, tylko łąka
Teraz część, w której zakładam kapelusz artystki. Klientka chciała tulipany „w rządku wzdłuż ścieżki”. Rozumiem. Rządek jest porządny. Ale rządek tulipanów wygląda wiosną jak oddział żołnierzy na apelu, z jedną luką tam, gdzie nornica zjadła szeregowego.
Proponuję coś innego. Sadzimy w grupach, najlepiej nieparzystych, po pięć, siedem, jedenaście cebulek tego samego gatunku. Plamy tulipanów przeplatamy plamami narcyzów, a z przodu, przy ścieżce, sadzimy szafirki i krokusy, które zakwitną najwcześniej i będą niskie. W tylnym rzędzie stawiamy czosnki ozdobne, bo ich fioletowe kule wystrzelą wysoko w maju i czerwcu, gdy tulipany już odejdą.
W części ogrodu, gdzie ma być bardziej naturalnie, robimy mój ulubiony trik. Biorę garść krokusów i delikatnie rzucam przed siebie. Gdzie upadną, tam wiercę. Klientka patrzy na mnie jak na kogoś, kto właśnie zaczął wróżyć z fusów. Ale wiosną zobaczy, że takie krokusy wyglądają, jakby same wyrosły tam od zawsze.
- Przód rabaty: krokusy, szafirki, cebulice, przebiśniegi – niskie i najwcześniejsze.
- Środek: tulipany i narcyzy w nieregularnych plamach.
- Tył: czosnki ozdobne i wyższe tulipany późne, które przedłużą kwitnienie.
- Między cebulami: byliny, które później zakryją zasychające liście.
12:10. Złodziejka w rudym futrze
Idę po konewkę. Wracam po trzech minutach. Przy świeżo zasypanych dołkach siedzi wiewiórka. Siedzi spokojnie, z cebulką tulipana w łapkach, i patrzy na mnie tak, jakby to ona była tu właścicielką, a ja dostawcą.
Nie mam do niej pretensji. Naprawdę. Świeżo poruszona ziemia jest dla niej jak szyld „zakopane skarby, częstuj się”. Do tego ten zapach cebulek i łupinki rozsypane na trawie. Zostawiłam jej praktycznie zaproszenie na obiad.
Na wiewiórki, nornice i myszy mam kilka sposobów. Sprzątam łuszczące się łupinki, mocno dociskam ziemię i, gdzie trzeba, przykrywam świeżo posadzone miejsca siatką, dopóki ziemia nie osiądzie. Tulipany i krokusy, które gryzonie lubią najbardziej, w miejscach z nornicami sadzę w koszykach albo w kieszeniach z drobnej siatki. Narcyzy nie potrzebują takiej ochrony. Są trujące i zwierzęta raczej omijają je szerokim łukiem. Szkoda, że nie mam takiego naturalnego zabezpieczenia przed kosem.
Wiewiórka zabrała jedną cebulkę. Policzyłam. Zostały dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt dziewięć. Wiosną pewnie wyrośnie gdzieś w parku jeden bardzo zdziwiony czerwony tulipan.

13:00. Rękawiczki. Znalazłam
W przerwie sięgam do dna worka z tulipanami po ostatnią garść. I co czuję? Coś miękkiego. Wyciągam. Rękawiczki. Moje. Te same, których szukałam rano w trzech kurtkach. Wsadziłam je tam wczoraj, przy odbiorze cebulek, żeby „na pewno nie zapomnieć”.
Zakładam je z godnością i pewnym opóźnieniem. A przy okazji, i to już całkiem na poważnie: przy sadzeniu tulipanów i hiacyntów rękawiczki naprawdę się przydają. Łupiny i sok cebulek mogą podrażniać skórę, a u niektórych osób wywoływać swędzenie albo zaczerwienienie dłoni. Ogrodnicy mają nawet na to swoją nazwę, ale nie będę Ci jej zdradzać, bo i tak zapamiętasz tylko, że trzeba założyć rękawiczki. Najlepiej zanim posadzisz trzy tysiące sztuk, a nie po.
Rękawiczki nie giną. One po prostu czekają w miejscu, w którym będą najbardziej ironiczne.
13:45. Konewka, ściółka i obietnica
Ostatnia cebulka ląduje w ziemi. Numer dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziewiąty, bo jedną zarekwirowano. Podlewam całość, bo ziemia jest sucha, a cebulki muszą się jeszcze przed zimą ukorzenić. Na wierzch rozkładam warstwę kompostu i rozdrobnionych liści. To kołderka na mrozy i od razu pokarm dla gleby.
Patrzę na rabatę. Nie widać na niej absolutnie nic. Brązowa ziemia, kilka liści, ślad po wiertarce i trochę piasku. Klientka też patrzy. I widzę w jej oczach to pytanie: „I to wszystko?”. Tak. To wszystko. Najpiękniejsza praca w ogrodzie to ta, której przez pół roku nie widać.
Zostawiam jej mapkę w zeszycie: gdzie są tulipany, gdzie narcyzy, gdzie krokusy. Żeby w marcu nikt nie wsadził łopaty tam, gdzie już ktoś mieszka.
Kwiecień. Telefon, na który czekam
Ten telefon przychodzi zawsze. Czasem w marcu, czasem w kwietniu. „Pani Aldono, wyszły! Wszystkie! Nawet te rzucone na chybił trafił!”. A potem przychodzi zdjęcie. Czerwone tulipany, żółte narcyzy, niebieskie szafirki przy ścieżce. Rabata, która w listopadzie była kawałkiem brązowej ziemi, teraz wygląda, jakby ktoś rozlał na niej farby.
I wtedy wiem, że warto było. Dla tego jednego zdjęcia znoszę akumulatory, cegły w ziemi, kosa, wiewiórkę i rękawiczki w worku.
Jesienią chowam wiosnę do ziemi. Wiosną ona oddaje mi to z odsetkami.

A tak na poważnie: jak posadzić cebulki krok po kroku
Nie musisz mieć wiertarki ani trzech tysięcy cebulek. Przy kilkunastu sztukach wystarczy łopatka albo sadzarka do cebul. Zasady są te same.
- 1Wybierz termin. Krokusy, przebiśniegi, szafirki i narcyzy najlepiej sadzić we wrześniu i na początku października, żeby zdążyły się ukorzenić. Tulipany sadzi się od października, a nawet w listopadzie, dopóki ziemia nie zamarznie.
- 2Wybierz miejsce. Większość roślin cebulowych lubi słońce i przepuszczalną ziemię. W miejscach, gdzie zimą i wiosną stoi woda, cebulki gniją.
- 3Sprawdź, co jest pod ziemią. Przed wierceniem ustal, gdzie są kable, przewody nawadniania i rury. Przy pniach drzew sadź ręcznie.
- 4Zrób dołek o głębokości dwóch–trzech wysokości cebulki. Tulipany i narcyzy zwykle 12–15 cm, krokusy i szafirki około 6–8 cm.
- 5W cięższej ziemi wsyp na dno trochę piasku lub żwirku. Poprawi to odpływ wody spod cebulki.
- 6Połóż cebulkę czubkiem do góry. Gdy nie wiesz, gdzie góra, połóż ją na boku.
- 7Zasyp, dociśnij i podlej, jeśli jest sucho. Cebulki muszą się jesienią ukorzenić.
- 8Zabezpiecz przed gryzoniami. Tam, gdzie są nornice, sadź tulipany i krokusy w koszykach z siatki. Narcyzy są zwykle omijane przez zwierzęta.
- 9Wyściółkuj i zaznacz miejsca. Kompost lub liście ochronią glebę, a szkic przyda się wiosną.
Na balkonie też się da: cebulowa lazania
Gdy klientka usłyszała, że cebulki można sadzić także w donicy, od razu zapytała o balkon swojej mamy. Tak, da się. I to w sposób, który nazywa się bardzo apetycznie: lazania cebulowa.
Do jednej głębokiej donicy z otworami odpływowymi sadzisz cebulki warstwami: największe na samym dole, średnie wyżej, najmniejsze na górze. Na przykład na dnie narcyzy albo późne tulipany, nad nimi wcześniejsze tulipany, a na samej górze krokusy i szafirki. Wiosną kwitną po kolei, jedno piętro po drugim, przez kilka tygodni.
Zimą donica potrzebuje jednej rzeczy: żeby nie przemarzła na wylot i nie stała w wodzie. Postaw ją przy ścianie, owiń matą albo jutą i podnieś na nóżkach lub deseczkach. Reszta to cierpliwość.
Wieczór. Ziemia za paznokciami i kreski w zeszycie
Wieczorem siadam z zeszytem. Rubryka „akumulatory”: dwa. Rubryka „kawy”: trzy, z czego ciepła jedna. Rubryka „cebulki”: trzy tysiące, minus jedna. Rubryka „straty”: jedna cebulka i odrobina godności przy cegle.
Ręce mam zmęczone wiertarką, ziemię za paznokciami mimo rękawiczek, które w końcu założyłam, i dziwne poczucie spokoju. Bo dziś posadziłam coś, czego jeszcze nie widać. Coś, co przez całą zimę będzie leżało pod śniegiem i cicho się szykowało.
Ogrodnictwo uczy cierpliwości lepiej niż jakikolwiek poradnik. Jesienią trzeba po prostu zaufać, że wiosna przyjdzie. Do tej pory zawsze przychodziła.
Przyszłej jesieni kupuję trzeci akumulator. I rękawiczki z dzwoneczkiem.
Kalendarz roślin cebulowych kwitnących wiosną
- Wrzesień – początek października
- Sadzenie przebiśniegów, krokusów, szafirków, cebulic i narcyzów, które potrzebują więcej czasu na ukorzenienie.
- Październik
- Sadzenie tulipanów, hiacyntów i czosnków ozdobnych; przygotowanie donic na cebulową lazanię.
- Listopad
- Ostatni dzwonek na tulipany, dopóki ziemia nie zamarzła; ściółkowanie i zaznaczanie miejsc sadzenia.
- Grudzień – luty
- Cebulki odpoczywają w ziemi; donice ochronić przed przemarzaniem i stojącą wodą.
- Marzec – maj
- Kwitnienie od krokusów po późne tulipany; usuwanie przekwitłych kwiatów tulipanów, liście zostają.
- Czerwiec
- Liście zasychają; po ich zżółknięciu można je usunąć, a w razie potrzeby wykopać i przesuszyć cebule tulipanów.
Najczęstsze pytania
Jak głęboko sadzić cebulki tulipanów, narcyzów i krokusów?
Ogólna zasada to głębokość dwóch–trzech wysokości cebulki. Tulipany i narcyzy sadzi się zwykle na 12–15 cm, a krokusy i szafirki na około 6–8 cm. W lekkiej, piaszczystej ziemi można sadzić nieco głębiej, w ciężkiej nieco płycej.
Do kiedy można sadzić tulipany?
Tulipany sadzi się od października, a nawet w listopadzie, dopóki ziemia nie zamarznie. Krokusy, przebiśniegi i narcyzy lepiej posadzić wcześniej, we wrześniu i na początku października, bo potrzebują więcej czasu na ukorzenienie.
Czy do sadzenia cebulek można użyć wiertarki?
Tak. Spiralny świder ogrodowy do wiertarki bardzo przyspiesza sadzenie dużej liczby cebulek. Przed wierceniem trzeba sprawdzić, gdzie biegną kable, przewody nawadniania i rury, nie wiercić przy pniach drzew i krzewów, trzymać wiertarkę oburącz i nie używać trybu udarowego. W mokrej glinie lepiej poczekać na suchszy dzień.
Którą stroną sadzić cebulki?
Czubkiem do góry, płaskim denkiem z zawiązkami korzeni do dołu. Jeśli trudno to rozpoznać, na przykład u niektórych drobnych cebulek, można położyć je na boku. Pęd i tak skieruje się ku światłu.
Jak chronić cebulki przed nornicami i wiewiórkami?
Po sadzeniu warto posprzątać łupinki, docisnąć ziemię i przykryć świeżo posadzone miejsca siatką, dopóki ziemia nie osiądzie. Tam, gdzie są nornice, tulipany i krokusy dobrze sadzić w koszykach z drobnej siatki. Narcyzy są trujące i zwierzęta zwykle je omijają.
Podoba Ci się ten artykuł?
Udostępnij go znajomym, którzy też kochają ogrody.



